"Geen geld voor taxi"

Vrijdag. “Je denkt toch niet dat ik geld heb om een taxi naar huis te nemen?” antwoordt Maria gepikeerd, als ik vraag waarom ze zo laat nog in haar winkel is. Het hele openbare vervoer ligt plat, de metro rijdt niet, maar ook bussen en de tram doen mee vandaag. Maria is er duidelijk boos over, vervolgt: “Ik begrijp niet waarom wij hier voor moeten opdraaien. De hele middenstand ligt plat! Mensen kunnen niet naar hun werk, en naar het centrum komen.”

 Het personeel van de metro, bussen en tram protesteren met hun stakingen tegen de bezuinigingsmaatregelen van de regering, die besloten heeft dat alle ambtenaren onder een algemene loonstructuur zullen vallen. Dat houdt een forse korting op hun loon in. Het metropersoneel verdient gemiddeld 2500 euro, volgens de krant Kathimerini. Dat zijn hoge lonen momenteel in Griekenland, waar het minimumloon tot 586 euro bruto is gereduceerd, en het gemiddelde loon onder de 1200 euro ligt. “Dit is propaganda van de regering”, zegt Stamatoulis, voorzitter van de vakbond van metrowerkers. “We werken 24 uur per dag in moeilijke omstandigheden”, zegt hij, “zouden wij niet extra betaald moeten krijgen in weekenden? Volgens de nieuwe salarisberekening verdien ik 600 euro.”   Justitie heeft besloten dat de stakingen tegen de wet zijn en de regering heeft bevolen de stakingen op te heffen, maar de stakers zijn niet geintimideerd en houden voet bij stuk.

 Maria, die thuis twee  kinderen heeft, kan niet naar huis. “Ik begrijp hun filosofie niet”, zegt ze over de stakers, “wij hebben toch allemaal moeten inleveren? “ Jannis, (middenstander) mengt zich in het gesprek: “Het is toch de bedoeling van een staking een ander lastig te vallen? Met een staking probeer je de aandacht op het probleem te vestigen. De werknemers van de metro worden voor de vierde keer gekort binnen twee jaar. Denk niet dat het hierbij blijft, dit is een bewuste strategie: de lonen moeten verder omlaag, dan wordt Griekenland interessanter voor buitenlandse investeringen. Griekenland wordt het China in de achtertuin van Europa!” Jannis heeft de petitie getekend, die oproept tot solidariteit met de openbaar vervoersstakers. “De kortingen op lonen betreft ook ons, middenstanders”, denk hij, “er blijven steeds minder mensen over die geld te besteden hebben.” 

  Na 8 dagen van staking gaat de regering over tot civiele mobilisatie om het Metropersoneel weer aan het werk te krijgen. Dit betekent dat het metropersoneel de keuze rest om of aan het werk gaan, of regelrecht achter de tralies te verdwijnen. Diezelfde avond gaat het metropersoneel weer aan het werk. Op maandag worden ook de stakingen bij de tram opgeheven. Tegelijkertijd dreigen boeren met hun tractoren het land lam te leggen. Hun eisen betreffen de brandstofprijzen, productiekosten en belastingen. Of de tractoren de weg afgaan hangt af van het resultaat van de ontmoeting met de politieke leiders. Vinden onze eisen geen gehoor, beloven ze, dan blokkeren we alles:  snelwegen, het vliegveld en de havens. Donderdag zullen ook artsen, ziekenhuispersoneel en zeemannen staken. Maria kan weer rustig naar huis, het land blijft onrustig.

Spookkinderen

Ineens staat ze voor mijn neus. Maria, die jaren geleden –als meisje van 16- op drukke naamdagen achter de telefoon zat in mijn bloemenwinkel, om bestellingen aan te nemen.  We praten er even over hoe lang dat geleden lijkt, en hoe heerlijk  druk en chaotisch zulke dagen toen verliepen. En dat die tijd, met zoveel werk, nooit zal terugkeren.

 Inmiddels heeft Maria zelf een carriere opgebouwd bij de havenpolitie. Ze is op Samos geplaatst en vindt het geweldig om op dit prachtige eiland te wonen.  ”Heb je ook met migranten te maken?” informeer ik. Samos ligt vlak voor de Turkse kust. Het is een kleine oversteek naar het Westen, waar vluchtelingen zo graag heen willen. De meesten van hen reizen door naar noordelijke landen, Griekenland is zelden hun einddoel. ”Jazeker”, vertelt Maria, “om de dag arriveert er een bootje vol vluchtelingen, meestal Afghanen. Vaak zijn ze er vreselijk aan toe.” Alhoewel er ook regelmatig lijken aanspoelen, heeft ze daar nooit bij hoeven zijn, vertelt ze. Ze huivert.

 De afgelopen week verloren weer 3 jonge mannen hun leven, op  weg naar ‘het beloofde land’, het westen. Een paar vissers vonden hun lijken, die op een strandje vlakbij het eiland Chios aangespoeld waren. Meestal hebben de reizigers naar een betere toekomst heel wat geld neergeteld voor de illegale oversteek.

 “Wat gebeurt er met deze mensen?”, vraag ik Maria. “Ze worden gearresteerd en dan naar Athene getransporteerd”, vertelt ze. “Daar worden ze dan op straat gedumpt.” Meer dan een miljoen, van de 12 miljoen inwoners van Griekenland, bestaan uit vluchtelingen en illegalen. De meeste van hen wonen in Athene. “Het probleem met de illegalen is, dat zij het thuisland niet laten weten hoe de situatie hier is. Ze vinden hier geen werk, en leven in een ‘pakhuis van mensen’. En zo blijft de stroom vluchtelingen maar komen”, vertelde Michalis, van de liefdadigheidsorganisatie ‘Helping Hands’ in Athene.

 Nikitas Kanakis, directeur van Dokters van de wereld, was er al tijden bang voor: de spookkinderen. Kinderen van migranten, die nergens ingeschreven staan en in groot gevaar verkeren. Zijn vermoeden werd deze week bevestigd: een tweeling van 5 maanden werd bij de organisatie gebracht. De moeder, vermoedelijk een Afghaanse, liet de kinderen achter bij een tante toen zij geen geld meer had. Ze verliet Griekenland, met de bedoeling de baby’s later met een familielid te sturen. Maar ook de tante vertrok, en de kinderen kwamen onder de hoede van een serie migranten, die ook de baby’s niet konden houden. Uiteindelijk kwamen ze bij een vrouw die geholpen werd door Dokters van de wereld. Toen zij ze niet meer kon voeden, bracht zij ze bij de organisatie, die de autoriteiten inlichtte.

 “Dit is nieuw voor ons. Een probleem wat zwaar is onderschat: Dat kinderen van immigranten voor de wet niet bestaan. Ze zijn vogelvrij, er is geen controle”, zegt Kanakis. Hij wil aandacht voor deze spookkinderen. Al moet hij de wereld op zijn kop zetten. Hij kan niet meer suggereren onwetend te zijn. Deze kinderen hebben hulp nodig!

Feest van de lichten

Het is een gure dag. Naakt, op hun zwembroek na, staan ze klaar om in zee te springen. Byzantijnse gezangen verhalen over de doop van Christus in de Jordaan, over God de Vader die spreekt over Zijn Zoon, over de Heilige Geest die neerdaalt in de verschijning van een duif. Het is 6 januari, de Theofania: de viering van verschijning van God als Drie-enigheid. Een groep toeschouwers kijkt vol spanning toe als de priester het kruis te water werpt- wat de doop van Christus symboliseert. De mannen duiken er achteraan, om als eerste het kruis terug te brengen bij de priester en een speciale zegening te krijgen. Het feest wordt ook ‘Ta Fota’ genoemd: het feest van de Lichten. Licht verscheen aan hen die in duisternis wandelen.

 De premier, Antonis Samaras, spreekt over een ander licht in zijn Nieuwjaarstoespraak. Het mag ongelofelijk lijken- zo zegt hij- maar hij ziet licht aan het einde van de donkere tunnel der crisis. Griekenland is op de goede weg. Eind 2013 zou de economie weer gaan stijgen.

 Voor de toeristische branch gloort er licht: het doel van een record van 17 miljoen toeristen in 2013 lijkt haalbaar. Russische toeristen zullen dit jaar de 1 miljoen bereiken, terwijl de Duitse markt een stijging van 20% laat zien. Griekse Aegean Airlines kondigde aan Moskou met diverse Griekse bestemmingen te verbinden in het seizoen van 2013. Het Griekse Mouzenidis Travel, die 51 reisbureaus in Rusland heeft, en vorig jaar 300.000 toeristen naar Griekenland bracht, meldt een stijging van 100%

.De moedeloze Griek daarentegen, ziet weinig licht. Behalve dan het licht van de brandende houtblokken in zijn haard of houtkachel. Temeer nu de temperaturen dalen en er sneeuw valt. Het hout, vaak van onbekende oorsprong en samenstelling, is de oorzaak van de bedreigende rookdeken die zich dagelijks uitspreidt over de stad. Specialisten waarschuwen dat deze de volksgezondheid in gevaar brengt. Maar ook politici slaan alarm: de staatskas loopt vele euro’s mis. De verhoogde belastingen op stookolie blijken een mes dat aan onverwachte kanten snijdt.

 Stournaras, minister van financien ziet voor het jaar 2013 weinig licht. Hij waarschuwt dat het een moeilijk jaar zal worden voor het Griekse volk. Dat had het volk zelf al begrepen. Er zullen nog duizenden ambtenaren ontslagen worden in 2013, op pensioenen zal  weer 5 tot 20% gekort worden, de koopkracht zal dalen, de belastingen stijgen. De geldstroom ligt nagenoeg stil, bevestigd ook mijn klant vandaag. Ze heeft een advocatenbureau en haar klanten betalen niet. Zelfs wanneer ze een aanbetaling vraagt blijkt dit moeilijk. Ze zit nu op zwart zaad en ziet nauwelijks licht. In betere dagen- die er beslist waren- had ze geld opzij moeten zetten, denkt ze. Maar ze gaf altijd veel geld aan gezinnen die het minder breed hadden. Had ik maar naar mijn moeder geluisterd die me altijd probeerde te verlichten met haar wijze uitspraken, zegt ze.’ Heb niet teveel medelijden, zodat men straks geen medelijden met jou heeft’,zei zij. Het zijn donkere tijden.

Sterren aan een donkere hemel

Als ik maandagochtend –oudejaarsdag- mijn huis deur open, om naar de winkel te vertrekken, kijk ik verbaasd in twee kindergezichten. “Mogen we het zingen?”, vragen ze. En dan zingen ze vrolijk, tingelend op hun triangels, de Kalanda: het lied dat-deze keer- de jaarwisseling aankondigd.

 Grieken zijn meesters in het handhaven van oude gebruiken die meer kleur aan het leven geven. Vandaag moet het huis met bezemen gekeerd om al het stof en vuil van  het oude jaar te verwijderen, voor het nieuwe  jaar zijn intrede doet. Net voor twaalven zetten we de kraan open en doven alle lichten, wat symbool staat voor het afscheid van het oude jaar. Het is precies 12 uur als we de scheepshoorns van de schepen in de haven horen. We zingen het oude lied voor de jaarwisseling en snijden dan de Vassilopitta aan: 1 januari is ook de viering van Sint Vassilis, de heilige die de kinderen kadootjes brengt zoals in Nederland Sint Nikolaas. In de pitta zit een munt verborgen, die vroeger in rijke families uit een gouden lire bestond. De pitta wordt gesneden in gelijke delen: een voor ieder familielid, iedere aanwezige bezoeker, plus een deel voor Christus, het huis, het werk en de vreemdeling. De kadootjes worden geopend en we blijven voornamelijk binnen.

 Dit jaar werd de jaarwisseling  door veel gezinnen en ouden van dagen gevierd in de kou: een toenemend aantal huishoudens heeft geen verwarming en/of elektriciteit. Menigeen keek terug op een jaar waarin zij hun baan verloren( er zijn nu 1,3 miljoen werkelozen) of dusdanig gekort werden op hun pensioen of loon ,zodat zij er nauwelijks meer van kunnen rondkomen. Velen verloren een familielid door zelfmoord: ruim 3000 mensen pleegden de afgelopen 2 jaar zelfmoord vanwege de crisis. Anderen verloren hun huis : er zijn nu 20.000 daklozen. De Nazistische Partij is het afgelopen jaar weer gegroeid en is nu de derde partij van Griekenland met 9,8%, na Syriza (22.6%) en Nieuwe Democratie (21,5%) Het merendeel van de Grieken verwacht dat 2013 een nog moeilijker jaar zal zijn. Velen verklaren erover te denken naar het buitenland te vertrekken.

 Terwijl het land zich met toenemende snelheid bergafwaarts beweegt en het ook in de rest van de wereld niet goedgaat, zijn er lichtpuntjes die hoop geven. Al hoewel de economie samen met de democratie en de levensomstandigheden verslechteren, zijn er mensen die een lichtje in de duisternis proberen te zijn. Organisaties, individuen en kerken zien de vraag naar menselijkheid in zijn puurste vorm, en beantwoorden deze. Zo hebben de Athens Medical Association en de Association of Pharmaceutical Companies hun krachten gebundeld samen met de Griekse kerk, om chronische zieken en onverzekerde burgers te helpen. Zo hebben Miltos en Sofia, zelf jonge ouders , een inzamelactie gehouden in hun vrienden en familiekring ,voor een weeshuis waar zij enorme tekorten ontdekten. Zo zijn er de leraren van tutorpool, die belangeloos bijles geven. Zo zijn er talloze voorbeelden: een groeiend aantal vrijwilligers zet zich in voor zijn naaste. Het is niet de oplossing. Toch zijn zij als sterren aan een donkere hemel. Kali chronia! Een goed jaar!