Niet alles goud wat er blinkt

De koeling is leeg en de lichten zijn uit, bij de groothandel waar we vrijdag nog bloemen inkochten. Zeer waarschijnlijk is de zaak failliet. De eigenaar, Michalis, begon al op jonge leeftijd heel klein, en leverde met zijn brommertje bloemen aan bloemenwinkels. Steentje voor steentje bouwde hij zijn handeltje uit tot een florerende groothandel, schafte een vrachtwagen aan en bracht wekelijks een lading bloemen uit Nederland.

 Bij de groothandel in bloemisterij-artikelen horen we niet veel positievere verhalen. De eigenaar van het 41 jarige familiebedrijf vraagt zich af of hij het gaat redden in 2013. Hij heeft geen schulden, vertelt hij, en betaalt iedere maand zijn verplichte ziekte en pensioenkosten. Maar dat is nu zo wrang, gaat hij verder, de groothandel naast hem betaalt zijn premies en dat van het personeel al jaren niet meer. Hij is duizenden euro’s schuldig aan de belastingdienst. Ongetwijfeld betaalt hij smeergeld aan de belastingcontroleur om de zaak toch te kunnen openhouden. In de periode 2008 -2011 sloten 90.000 bedrijven in het MKB hun deuren. Onbekend hoeveel daar in 2012 nog bijgeteld gaan worden.

 “Om het land uit de crisis te tillen zal het bedrijfsleven steun moeten bieden”, denkt Hadzidakis, minister van ontwikkeling. Gelukkig zijn er bedrijven die hieraan gehoor geven. Terwijl de regering eindeloos onderhandelt met de Trojka, over een nieuwe lening, blijven er bedrijven die hun vertrouwen in het land niet verliezen en investeren. ELAIS Unilever (EU) besloot 110 producten in Griekenland te gaan produceren die tot nu toe in het buitenland geproduceerd werden. Het bedrijf steunt lokale ondernemingen, zoals 100 tomatenkwekers waarvan Unilever de hele productie opkoopt en exporteert naar fabrieken van Unilever in het buitenland. De tomaten worden verwerkt in sauzen van Knorr en Hellmanns ketchup. E.U. noemt deze investering daadwerkelijke steun aan Griekenland, en heeft vertrouwen in de mogelijkheden van het land: de crisis kan overwonnen worden. Twee jaar geleden investeerde E.U. ook al, in het diepst van de crisis opende ze een productiebedrijf voor margarine en dressings. In 2011 kreeg E.U. het Griekse EVGA in handen-een fabriek in melkproducten- en bracht een deel van de Algida productie vanuit het buitenland onder in de EVGA fabriek. 

Er liggen nog veel kansen in de agrarische sector: Griekenland heeft de lekkerste tomaatjes van het Mediterraanse gebied, de beste olijven uit Kalamata, en de puurste olijfolie, ook wel het goud der aarde genoemd. Het edelmetaal zelf blijkt ook rijkelijk aanwezig in de Griekse bodem. Eldorado Gold Corp ontwikkelt samen met Glory Resources Ltd vier goudmijnen om het goud te delven. Griekenland zou hiermee tot 2016 de grootste goudproducent worden. Hindernissen voor het mijnen  waren altijd de lokale tegenstand ,het milieuaspect en de keuze tussen toerisme en mijnen. Een van de vier mijnen ligt midden in het toeristische gebied Chalkida. De  inwoners protesteren heftig : het landschap zal verwoest worden en de giftige stoffen die vrij komen zullen de toeristen verjagen. Hoe duurzaam is deze beslissing, vragen zij zich af. Hoeveel mensen zullen hun bron van inkomen in het toerisme verliezen? Het is niet alles goud wat er blinkt.

"Hongerlonen en helse werkomstandigheden"

“Ik weet niet hoelang ik mijn baan nog kan houden”, zegt hij nadat hij een zak aarde kocht. Ooit importeerde het transportbedrijf waar hij werkt ook zakken potgrond. Nu werkt hij nog maar 2 of 3 dagen in de week, vertelt hij. De in-, en exportstroom ligt zowat stil. Het bedrijf is zijn grootste klant verloren, maar een nieuwe klant is nergens te vinden. “Alles staat op losse schroeven”, zegt hij, en sjouwt, met de zak aarde de winkel uit. Op zoek naar een goedkoper huurhuis. Gelukkig heeft hij geen hypotheek, die hij ineens niet meer kan opbrengen.

 Danai loopt de winkel binnen, een plastic tasje voor zich uitdragend, dat ze behoedzaam op mijn werkbank zet. Het zijn de maaltijden die ze dagelijks ophaalt bij de gaarkeuken van de gemeente. Iedere werkeloze heeft daar recht op, en Danai is al bijna 2 jaar werkeloos. Haar spaargeld is opgeteerd. Nu heeft ze haar huur al een jaar niet betaald, in overleg met de eigenaar. Ze moet ook ergens van leven. De eigenaar vond het goed, als ze haar rekeningen maar bleef betalen. “Ik heb een enorm probleem”, vertelt ze nu bezorgd. “De eigenaar heeft zijn belasting over onroerend binnengekregen en eist nu dat ik meebetaal. Maar waar moet ik dat geld vinden? Ik dreig op straat te worden gezet met mijn kinderen.”

 Haar ouders steunen haar met het betalen van de rekeningen. Zij zijn ook gekort op hun pensioenen, en Danai durft niet nog meer van hen te vragen. Iedere week pluist ze de banensite uit: Ze heeft een inkomen nodig, dringend! Maar. Ik geef haar het mailadres en het telefoonnummer  van een call centrum, dat ik via een kennis kreeg. ”Geef het aan iedere werkeloze die vloeiend een vreemde taal spreekt,” zei hij, “ ze maken grote kans op een baan.” Vanwege de lage lonen hier worden service-, en klachtenlijnen uitbesteed aan call centra in Athene. En Danai spreekt 4 vreemde talen.  “Je maakt vast een goede kans,” zeg ik als ze vertrekt . Ze leeft ,zoals vele werkelozen min of meer geisoleerd. “Zodra je de deur uitstapt, kost het geld,” zegt ze.

 In de Ethnos lees ik dat steeds meer mensen een nier verkopen om uit de problemen te komen. Alhoewel de economie het derde kwartaal met 7,2% is gekrompen belooft Samaras in 2013 weer een stijgende lijn. De burgemeester van Piraeus is ook zeer positief, nu de overeenkomst tussen de Griekse Spoorwegen, Cosco- een chinees transportbedrijf- en Hewlett Packard is getekend. HP heeft Piraeus gekozen als centraal distributiecentrum voor zijn producten bestemd voor Centraal Europa, het M.O. en het Meditterraanse gebied. “Piraeus wordt een modelstad van ontwikkeling en het creeren van nieuwe arbeidsplaatsen,” zegt de burgemeester.

 “De ontwikkeling die ons wordt beloofd is dezelfde als die Cosco heeft gebracht in de haven: hongerlonen en helse werkomstandigheden,” reageert de Communistische Partij hierop. Vandaag, dinsdag, is het de dag van het kind. 439.000 Griekse kinderen leven onder de armoedegrens. ‘Amartiai goneon pedevousin tekna’, zeiden de oude Grieken. De zonden van de ouders belasten de kinderen.

Studieboeken betalen met kippen.

Achter de masten in de haven van Piraeus kleurt de ondergaande zon de lucht in rode, roze en lichtpaars. Vanaf een bankje op de boulevard geniet ik van het schouwspel. Op het bankje naast mij zitten een man en een vrouw, met een blikje bier in de hand. ”Het is onze redding dat het dit jaar nog niet koud is geweest.” zegt de man. “Vorig jaar hebben we een fortuin besteed aan stookkosten.”

 Inderdaad is de winter mild begonnen, al is het in het noorden al pittig koud, zoals in de provincie Florina. De afgelopen weken bleven de scholen daar al dicht omdat ze niet waren bevoorraad met stookolie. In Piraeus en Athene lijkt het er ook op dat de leerlingen het zonder verwarming zullen moeten doen: De gemeentekas is leeg.

 Op Anna’s school was dit de reden dat de leerlingen de school een paar weken bezetten. De leerlingenraad, die op iedere school de rechten van de leerlingen verdedigen, deed het voorstel voor de bezetting. Door alle leerlingen werd gestemd. Toen het merendeel voor de bezetting bleek te zijn, ging het slot op het hek.

 Al hoewel Anna goede leraren heeft en het onderwijs op zeer hoog niveau is, heeft ze weinig positiefs te zeggen over het onderwijs. De schoolgebouwen zijn slecht en vaak ongeschikt. Het Lyceum –de bovenbouw- is vooral gericht op het toelatingsexamens voor de universiteit. Er zijn geen niveaus, alles is gericht op prestatie. Zonder bijlessen is het nauwelijks mogelijk de examenklas succesvol af te ronden. Alhoewel Griekse ouders alles opzijzetten om de bijlessen te kunnen betalen, wordt het voor velen nu moeilijk dit te bekostigen. Leerlingen moeten hun toekomstplannen bijstellen en afzien van een vervolgstudie.

 Een enkeling gaat creatief om met de crisissituatie. Zoals een Lyceum leerling, die een boekhandel binnenstapte, en vroeg of hij zijn studieboeken kon betalen met kippen. De boekhandelaar weigerde de betaling, maar deed de boeken cadeau aan de vindingrijke scholier.

 Een groepje sociaal bewogen studenten geloven dat solidariteit een onderdeel van ieders leven moet zijn. Zij richten ‘Tutorpool’ op: een netwerk van mensen die gratis bijlessen aanbieden. De gemeente van Piraeus is momenteel ook bezig gratis bijlessen met vrijwilligers op poten te zetten.

 Een groepje jongeren is neergestreken op het muurtje voor mij. Hun tassen verraden dat ze net van bijschool komen. Ze zien eruit als de jongeren over de hele wereld: spijkerbroeken, shirts, sommigen met een piercing. Ineens verstarren ze allemaal: de vrouw is krijsend van het bankje gesprongen, het bierblikje in de hand. Een muis rent schichtig weg. Het is niet de eerste muis die mijn pad kruist deze week.

 Het straatbeeld van Piraeus bestaat al een week voornamelijk uit vuilnis, door stakingen  op de stortplaatsen en van vuilnismannen. Ontslagen, vereist door de nieuwe bezuinigingsmaatregelen, hangen de gemeentewerkers boven het hoofd. Vandaag zal het hele land lam liggen door stakingen. Stakingen die ook in Europa zullen plaatsvinden, tegen de bezuinigingspolitiek die vooral het gewone volk treft, terwijl een corrupte, incapabele regering het land regeert. Ik huiver. De lucht is donker. Ik moet gaan.

"Doe je al aan ruilhandel?"

“Natuurlijk moeten we onze stem laten horen!”, zegt Xenia, lerares op Anna’s school. “Van ons loon is nauwelijks de helft overgebleven!” Ze gaat demonstreren op het Syndagmaplein tegen de nieuwe bezuinigingsmaatregelen, waarover woensdagavond gestemd zal worden. “Veel van mijn collega’s hadden ook mee willen gaan, maar een dag demonstreren betekent een dagloon inleveren. En dat kunnen collega’s met een gezin zich niet permitteren. Ze kunnen nu al nauwelijks rondkomen,” vertelt ze.

 De regering vergaderde maandag in het parlement over het nieuwe pakket bezuinigingen van 13,5 miljard die een mix van bezuinigingen, belastingen en vergaande veranderingen in het arbeidsrecht bevatten. Er wordt nu gedebatteerd over de legalisatie van het pakket waarover woensdagavond gestemd zal worden. Hierop volgend zal het parlement zondag stemmen over het begrotingsvoorstel van 2013.

 Een massale golf van stakingsacties tegen de maatregelen rolt vanaf maandag door het land. Werknemers in de publieke en private sector leggen 48 uur hun werk neer, ziekenhuizen blijven draaiende met een minimum aan personeel, schepen blijven in de haven stilliggen. Op de vluchthaven zal ook 3 uur gestaakt worden. 

Mijn klant Marios, werkzaam bij een autobedrijf, had graag zijn woede willen uiten, leuzen willen schreeuwen voor het parlementsgebouw. Maar hij durfde het niet aan een dagdeel weg te blijven: hij zou zijn baan kunnen kwijtraken. “Het volk draait, zoals altijd, op voor de verkeerde keuzes van politici”, zegt hij, zijn krant op mijn werkbank achterlatend. Spiros van de broodjeswinkel aan de overkant komt even binnen, bladert wat in de krant, zegt:” Twee of drie dagen staken heeft geen zin. Niemand luistert naar het volk. Wanneer we met zijn allen een maand het werk neerleggen, en alle betalingen stoppen doe ik ook mee. Dan zal de stem van het volk gehoord worden.”

 In de opengeslagen krant(Athens Voice) lees ik dat de uitgever de demonstraties, waar daders en slachtoffers van het clientelistische systeem zich verenigen, nogal vreemd vindt. Geen enkele demonstratie is eerlijk als er naast ‘nee tegen de verwoesting van de samenleving’ niet ook: ‘Ja, tegen de vermindering van het clientelisme’ staat, schrijft hij.

  Iedereen is het erover eens dat veel mensen het echt niet meer gaat redden deze winter. Dat werd ook duidelijk in een rapport van de Griekse Statistieke Dienst, dat afgelopen week werd gepubliceerd, over het jaar 2011. Hierin komt naar voren dat ruim 50% van de huishoudens moeite heeft te voorzien in basisbehoeften, waarvan 25% zeer veel moeite. 32% van de huishoudens kan nauwelijks de rekeningen betalen, en 18%  de stookkosten.40% heeft moeite de hypotheek af te lossen. De cijfers over 2012, die in 2013 gepubliceerd zullen worden zullen nog dramatischer zijn. De gezondheidszorg zal het hardst worden getroffen door de nieuwe bezuinigingen. Patienten zullen meer uit eigen zak moeten betalen.

 De middenstand ligt deze dagen nagenoeg stil, zoals altijd als er gestaakt wordt of  wanneer er onrusten zijn. Een vaste klant steekt even zijn hoofd om de hoek. “Doe je al aan ruilhandel?”, vraagt hij, en loopt weer verder, glimlachend om zijn eigen grap.