Bloedaardbeien

“Het is verschrikkelijk!” zegt mijn stokoude buurvrouw. Met haar ene hand leunt ze op haar wandelstok, met haar andere hand houdt ze zich vast aan de lantaarnpaal. Ze heeft slechts drie klassen van de basisschool afgerond, maar weet altijd haarfijn wat er gaande is. In het nieuws heeft ze gezien dat in het aardbeiendorp Manolada de voormannen van het fruitbedrijf Vangelatos AE geschoten hebben op illegale immigranten, die op de kwekerij werken.

 De arbeiders waren al zes maanden niet uitbetaald. Toen de voormannen aan de 200 plukkers aankondigden dat er geen geld was en dat er andere plukkers is dienst genomen zouden worden werden ze onrustig. Minstens een van de voormannen opende vuur en 30 van de plukkers raakten gewond. ”Toen ik op tv die mannen op de grond zag liggen, moest ik denken aan onze eigen mannen die in Duitsland en Belgie gingen werken, vlak na de tweede wereldoorlog. Zijn we soms vergeten dat onze mannen in dezelfde positie zaten?” vraagt mijn buurvrouw zich af. Een schande vindt ze het.  En dan de verschrikkelijke leefomstandigheden van al deze arbeiders: ze wonen in zelfgebouwde hutjes van pallets en karton en hebben geen toegang tot drinkwater.

 De zaak speelde al veel langer: Al in 2008 vond een staking plaats van illegale aardbeienplukkers- Pakistanen, Bengalen, Albanezen- die niet uitbetaald waren. In 2011 trokken twee journalisten van het dagblad To Vima naar het aardbeiendorp, om de mensonterende toestand van de illegale immigranten te belichten. Toen de aardbeienboeren hier lucht van kregen werden hun camera’s afgepakt en werden de journalisten aangevallen. Beiden raakten gewond. Ook de voorzitter van de Pakistaanse gemeenschap in Griekenland sloeg alarm. In een reportage over het uitbuiten van illegale migranten, verklaarde hij dat fascisten fungeren als beschermers van de aardbeienboeren die illegale arbeiders niet uit betalen. De reportage werd gepubliceerd door de Britse krant the Guardian, maar Griekse nieuwszenders weigerden deze uit te zenden.

 Opmerkelijk is dat er nooit onderzoek gedaan is door de autoriteiten. Nu de aardbeienkwekerij in Manolada wereldnieuws werd, haast de regering zich het voorval te veroordelen als ‘schandalig’ en ‘totaal niet volgens de Griekse mentaliteit.’ En dat is het inderdaad niet, gezien de vele affiches die circuleren met een oproep de aardbeien van Manolada te boycotten,omdat de regering de moordenaars beschermt, die handelen met de hulp van neo-Nazi partij, de Gouden Dageraad. Een Nederlandse vrouw, die al jaren tussen de olijf-, en sinaasappelgaarden van het agrarische gebied Lakonia woont, denkt ook niet dat dit de Griekse mentaliteit is: “ Soms duurt het even voor de plukkers uitbetaald worden, maar wanneer erom gevraagd wordt, komt het geld er. Dat is een erezaak, net als het zorgen voor eten, kleding, medicijnen en ziekenhuisbezoek voor de arbeiders- legaal of illegaal.”

 Tenslotte hebben Grieken door de eeuwen heen zelf over de hele wereld als immigrant gewerkt. Zoals Vassilis opa, die als 12jarig kind op de boot naar Amerika gezet werd, laat in de negentiende eeuw. Toen hij vijfentwintig jaar later terugkwam, kocht hij het huis waarin wij nu wonen, en een kafeneion om brood op de plank te brengen. ”En nu zwermen al onze jonge mensen weer uit over de hele aardbol”, zegt mijn buurvrouw. ”Gelijk hebben ze”, vindt ze, “als ze hier geen droog kunnen verdienen.” En dan stiefelt ze weer verder, leunend op haar wandelstok.

Wereldwijd wordt 'rode goud' geprezen.

Sinds een paar jaar woont hij in Griekenland. Hij vertelt over zijn ervaring met leden van de Nazistische partij, de  Chrisi Avgi. (Gouden Dageraad): “Toen een groep in dreigend zwart geklede figuren ons tegemoetkwamen, zei mijn vriend dat ik ze niet moest aankijken. We liepen hen voorbij, de andere kant opkijkend, maar sindsdien heeft me een gevoel van onveiligheid bekropen, wanneer ik door het centrum van Athene loop.” Hij is duidelijk geintimideerd. Soortgelijke verhalen hoor ik van mijn gekleurde vriendinnen, die afkomstig zijn uit Zuid Amerika. Zij lopen liever een blokje om wanneer zij een groep van  Chrisi Avgi zien aankomen. Vaak zijn zij herkenbaar aan hun zwarte kleding, al of niet met de naam van de partij op hun rug. De voorvallen waarbij leden van de partij betrokken zijn komen verontrustend vaak voorbij in het nieuws. De afgelopen week weigerde een buschauffeur in Thessaloniki twee kleurlingen in zijn bus mee te laten reizen. Toen de overige passagiers hem hierop aanspraken gaf hij volmondig toe een Gouden Dagerader te zijn. ”Heeft daar iemand problemen mee?” vroeg hij uitdagend. De passagiers hadden daar duidelijk moeite mee en de zaak kwam bij de officier van justitie, die om een onderzoek vroeg. De zaak zal behandeld worden door 11 proDeoadvocaten, allen lid van het Commite  voor een Nazivrij Thessaloniki. Leden van de partij vallen ook regelmatig ziekenhuizen binnen, zoals de afgelopen week in Tripolis. Zij controleren daar of de buitenlandse verpleegsters, die door de familie van de zieke wordt ingehuurd, een verblijfsvergunning hebben. De groeiende partij,  die wordt beschuldigd van antisemitisme en deelname aan aanvallen op buitenlanders, homoseksuelen en communisten, heeft 18 zetels in het parlement. Onderzoekers zeggen dat de crisis een stijging van extremistische partijen aanwakkert, zoals de Chrisi Avgi in Griekenland. Steeds meer stemmen gaan op om de partij te verbieden. Niels Muiznieks, mensenrechtencommissaris van de raad van Europa, denkt dat deze mogelijkheid bestaat, gezien de reeks racistische incidenten waarbij leden van de partij betrokken waren. Positief nieuws komt van de boeren uit Krokos in het noordelijke Macedonie. “We hebben geen schulden en de export loopt goed,” zegt Nikolaos Patsiouras. Hij is voorzitter van 1000 lokale kwekers van ‘het rode goud’, zoals hij de kostbaarste specerij ter wereld noemt: saffraan. Saffraan kwekers in Krokos produceren 1,5 tot 2 ton saffraan per jaar, met een waarde van 2000 euro per kilo. De boeren exporteren de delicate stampers van de saffraankrokus naar Amerika, Frankrijk, Canada en Australie. Met een wereldwijde productie van 200 ton is het Griekse aandeel in de markt relatief klein. Maar de crisis zou daarin een verandering kunnen brengen: jonge mensen en voormalige boeren keren terug naar Krokos. “Er zijn nu weer net zoveel saffraan boeren als 10 jaar geleden, toen de productie op 6 ton per jaar lag”, vertelt Patsiouras die zelf Crocus sativus kweekt.  In het zwartst van de crisis floreert de nazi-partij als een onwelriekende zwam. Voor teruggekeerde saffraankwekers gaat de donkere crisisnevel over in gouden zonnestralen van de dageraad. Topkoks  wereldwijd prijzen de Griekse saffraan.

Samen vliegeren bij veel tegenwind

Maandag. Terwijl heel Europa in rep en roer is over de ontwikkelingen van de banken op Cyprus, dansen vliegers vrolijk aan de strakblauwe hemel. Kranten komen vandaag niet uit, en ook op televisie wordt nauwelijks aandacht besteed aan het thema van de spaarheffingen, dat de hele Eurozone in gevaar lijkt te brengen.

 Het is een nationale feestdag, deze eerste dag van de ‘Sarakosti’, de veertig dagen-tijd. Vandaag maken Griekse huisvrouwen hun pannen schoon van dierlijke vetten. De komende tijd zal het lichaam gereinigd worden door te vasten, wat volgens Grieks orthodoxe traditie gepaard gaat met bezinning door gebed en kerkgang.

 Veel Grieken zullen al hebben moeten vasten om op deze dag de feesttafel te kunnen bereiden, gezien de cijfers van een nieuw onderzoek van de Harokopio Universiteit. Hieruit blijkt dat 44% van de Grieken moeite heeft de koelkast te vullen. De verkoop van vlees is met ruim 63% gedaald, die van verse vis met 60%, en de verkoop van alcoholische dranken en zoetwaren met ruim 50%. Maar het is de tegenwind die een vlieger doet opstijgen en het zal de meeste Grieken dan ook lukken om deze feestdag te vieren. Het is haast ondenkbaar deze traditie niet in ere te houden.

 Dit jaar staat de vastentijd voor velen in een heel ander daglicht. De afgelopen week viel een leerling op een basisschool flauw, voor de ogen van zijn klasgenoten. Hij bleek twee dagen niets te hebben gegeten. Zijn ouders hadden een goed inkomen tot de crisis uitbrak.

 Dinsdag. Alle kranten, de sociale media en de gesprekken staan bol van berichten over het voorstel van de Eurogroep om taks te heffen op deposito’s bij banken op Cyprus. “Degenen die dit plan gesmeed hebben, om direct van de rekeningen van burgers te innen, plegen niet alleen ‘een overval op klaarlichte dag’, maar zijn ook politiek totaal onbekwaam. Misschien dat uiteindelijk de gewone man zich zal verzetten tegen het financiele systeem. Dit zou de vonk kunnen zijn”, reageert iemand. “ Chaos in Europa, en bedenk dat de Europese Unie de nobelprijs voor de vrede won”, schrijft iemand anders. Maar de vlieger van de omstreden heffing op bankdeposito’s lijkt uiteindelijk niet op te gaan: het parlement van Cyprus stemt tegen.

 Veel ophef is er ook over een speler van het AEK voetbalteam, die de typische Hitlergroet gaf aan de toeschouwers. De speler krijgt de wind van voren van zijn fans, die deze actie onvergefelijk vinden. De speler krijgt een levenslange ban, en zal niet meer in Griekse nationale voetbalteams mogen spelen. De partijleider van de nazistische partij ‘Gouden Dagenraad,’ die deze groet ook hanteert, sprak zich de afgelopen week uit tegen het schoolgaan van kinderen van immigranten, samen met Griekse kinderen. “Wat doen deze kinderen op Griekse scholen?”, vroeg hij. “Het is onacceptabel! Zij moeten les krijgen in een ander klaslokaal!”  Maar als we alle minderheden aparte lokalen zullen geven, zal het onderwijs onbetaalbaar worden. Veel beter is het alle kinderen samen te leren vliegeren bij veel tegenwind. Vliegers stijgen dan tot ongekende hoogten.

"Liever echt Grieks bier"

Met een groepje vrienden zitten we aan tafel. We kunnen het niet laten er even bij stil te staan dat we altijd nog meer op ons bord hebben dan alleen ‘ons dagelijks brood’. We hebben allemaal te maken met werkeloosheid, dakloosheid en financiele problemen in eigen, of naaste omgeving.

 “Je hebt er heel wat collega’s bijgekregen!”, zegt Angelos tegen Popi, jonge moeder van twee  krullenbolletjes. Zij is werkzaam bij de Piraeusbank, die alle dochterondernemingen in Griekenland van de Cypriotische banken onder haar hoede heeft genomen. “Nu maar zien hoelang dat goed kan gaan”, reageert Popi, “het personeel van de Cypriotische banken heeft hogere lonen dan wij, deze banken hadden altijd veel geld. Ik verwacht dat we binnen een paar maanden allemaal, zonder uitzondering, met 50% gekort gaan worden.” Popi, en alle medewerkers van de Piraeus bank, zijn de afgelopen jaren al flink gekort op hun loon.

 “Jij hebt altijd die deur naar Nederland !”, zegt ze, zich tot mij wendend, “als ik een achterdeurtje, een raampje of  slechts een luikje had, met uitzicht op een ander land, zou ik  vandaag nog met mijn kinderen  vertrekken!” Ik vertel dat het in Nederland ook steeds moeilijker wordt en dat ik een aantal werkeloze familieleden heb.

 Angelos, nippend aan zijn biertje, zegt ook liever te willen vertrekken. “Er zit geen vooruitgang in dit land, er gebeurt niets positiefs! Ik ben alweer maanden niet uitbetaald. Dat is vaker gebeurd, en ik verwacht dat ik mijn geld zal krijgen, maar hoe ik deze maanden overleef lijkt niemand te interesseren!” Samen met Angelos denkt 87% van de Griekse jongeren dat het de verkeerde kant opgaat met hun land. Angelos is werkzaam als informaticus bij een groot bedrijf en is druk aan het speuren naar een baan in Engeland, Nederland of Zweden. Hij heeft al diverse sollicitaties lopen, maar hij heeft geen haast: Hij vertrekt alleen als hij iets goeds vind.

 “Er gebeuren ook goede dingen,” denkt Thomas, “Kijk naar de Athener Brouwerij, die steeds meer grondstoffen van Griekse bodem gebruikt. Het bedrijf zal dit jaar de hele gerstproductie van 2100 boeren gebruiken voor de bierproductie.( Amstel, Amstel Pils, Amstel Bock, Heineken, ALFA, Fischer, Bios) Dat betekent twee keer zoveel als in 2012.” De Athener Brouwerij heeft in samenwerking met Griekse Instituten, de Agrarische Universiteit en Griekse wetenschappers , hoogwaardige graansoorten ontwikkeld die in de bieren verwerkt worden.” We moeten weer afhankelijk worden van eigen land en van eigen bronnen, dus dit is een stap in de goede richting,” denkt Thomas.

 “Toch heb ik liever echt Grieks bier zoals Virginia. De winsten van de Athener brouwerij stromen toch voornamelijk het land uit, naar Amstel en Heineken,”  vindt Angelos. Terwijl wij verder keuvelen zijn de controleurs van de trojka in onderhandeling met de regering, om een oplossing voor de begroting te vinden, die nog steeds teveel op gatenkaas lijkt. Nieuwe maatregelen-ontslagen en belastingen- hangen ons boven het hoofd. “Ik ben benieuwd wie van ons hier volgend jaar nog is, bij ons jaarlijkse etentje”, zegt Angelos, spelend met zijn Virginia bierflesje.

Chaos in de stad.

Het sneeuwt bloesemblaadjes uit de citrusbomen, die langs de straten van Piraeus staan. De zware bloesemgeur wordt versterkt door de lentetemperaturen. In een van de hoofdstraten vindt een chaotisch tafereel plaats. De weg is halverwege afgezet met rode linten. De vuilniswagen, die een uitweg probeert te vinden in een van de smalle zijstraatjes, kan de bocht niet nemen: een auto staat juist in de bocht geparkeerd. De vuilniswagen-chauffeur neemt, samen met nog wat mannen, het heft in handen en ze tillen de auto opzij. Een paar lange, blonde mensen kijken verbaasd toe hoe het autootje wordt opgelicht. ”Gaat die bom nog af?” roept een oude dame ongeduldig richting nerveus rondrennende agenten. Blijkbaar staat ze hier al even. Maar de agenten zijn te druk, in hun poging voorbijgangers te weren uit het door hen afgezette gebied, rond de bank van Cyprus.

 Tot hun ergernis zijn inwoners van Piraeus weinig onder de indruk van de bommelding bij de bank, en vervolgen hun weg alsof het om een 1 aprilgrap gaat. Opmerkelijk, vooral omdat de afgelopen week nog een bom explodeerde bij het huis van de scheepsmagnaat Nikos Tsakos, na een telefonische melding. Maar de bom in de bank van Cyprus explodeert niet, het blijkt vals alarm. 

 Honderden ongeruste bankmedewerkers van de dochterondernemingen van de Cypriotische banken in Griekenland hielden een protest afgelopen donderdag, voor het gebouw van het ministerie van financien. Zij zijn bang hun banen te verliezen.

” Op de hele Griekse markt zal de situatie van Cyprus onmiddelijke effecten hebben,” zegt Vassilis Korkidis, voorzitter van de Griekse nationale handelsconfederatie. Minstens 1600 Griekse bedrijven- van scheepvaart en handel, tot toerisme- zullen lijden onder de situatie van Cyprus. De Griekse export naar Cyprus bedraagt jaarlijks een miljard euro en het land is Cyprus grootste handelspartner. Korkidis betitelt de deal van Cyprus met de Eurogroep als tragisch, omdat deze de markt en de economie tot een lange periode van recessie en schuld veroordeelt.

. Heel wat Grieken die de crisis de afgelopen jaren ontvluchtten trokken naar Cyprus. Zoals Andreas Sotiropoulos:”Ik kwam een jaar geleden op Cyprus en werk op de logistieke afdeling van een in- en exportbedrijf. Cyprus was tot voor kort een financieel centrum, er waren kansen en geld”, vertelt hij in een gesprek met het dagblad ‘Vima’. “Helaas staat nu alles op zijn kop. Bij het bedrijf waar ik werk, en bij duizenden andere bedrijven zijn geen contanten, terwijl alle betalingen momenteel uitsluitend in contanten plaatsvinden.” Ook Dimitris Daniel, nam in 2011 de stap en vertrok naar Cyprus. Hij kon in Griekenland alleen tijdelijk werk vinden en werd dan vaak niet uitbetaald. Op Cyprus vond hij meteen een baan in de horeca. Maar ook Dimitris is nu voor de tweede keer in een crisis beland.

 Leerlingen van het Lyceum in de stad Patras gaven de afgelopen week een gratis lesje ‘naastenhulp’ weg. Zij gaven hun 5-daagse schoolreisje op om een gymnasiumleerling, die een zware en dure operatie nodig heeft, financieel te kunnen steunen. Met hun aktie haalden ze alle kranten en werden een lichtend voorbeeld.