"Het wordt tijd dat er mensen aan de schandpaal genageld worden"

Haar hoofd verdwijnt in de koeling, waarin mijn bloemenvoorraad staat. “Zal ik deze nemen?”, vraagt ze, zonder op antwoord te wachten. Voor iedere aankoop moet het onderste uit de kan komen. Ze kiest een oranje Milva roos. “Een euro twintig”, zeg ik, het bonnetje uittikkend. “Wat doe je daar?”, roept ze verschrikt, “een bonnetje voor zo een klein bedrag?”, vraagt ze bijna boos. “Als het over 1200 euro ging zou ik erover kunnen denken,” grap ik, “maar een boete van 400 euro is veel, over een verkoop van 1,20. En u loopt zelf ook het gevaar een boete te krijgen zonder bon!” Nu wordt ze helemaal ziedend: “Als ze mij aanhouden, zal ik ze eens iets laten zien! Ze moesten zich schamen! Zoveel geld hebben ze verduisterd! Alles verdwenen in het zwarte gat, er is niets overgebleven voor onze pensioenen en medicijnen! Wij hebben toch altijd onze premie’s keurig afgedragen?” Ze raast even voort en vertrekt dan, het bonnetje op de toonbank achterlatend.

 Minstens de helft van mijn klanten verklaart geen kassabon te willen. Sommigen willen dan onderhandelen over de prijs. Anderen willen het niet uit principe: ze geloven dat we al zodanig worden uitgeperst, dat we, waar mogelijk, belastingen moeten ontduiken. Vorig jaar werd een nieuwe strategie bedacht om  zwarte handel tegen te gaan: Iedereen moest alle kassabonnen van aankopen over het hele jaar verzamelen, goed voor 40% van de inkomsten, en zo een grotere belastingvrije marge verkrijgen. Men hoopte dat de consument het probleem van de zwarte handel in de middenstand zou oplossen door zelf om een bon te vragen. Daarnaast zou behalve de winkelier, ook de consument worden beboet bij het ontbreken van een kassabon. Onlangs is de wet weer aangepast: de consument heeft het recht zonder te betalen te vertrekken, in geval er geen bon wordt uitgegeven.

 Alhoewel de mentaliteit van het volk op het eerste gezicht weinig veranderd lijkt, vindt er een verschuiving plaats. Zo werd het meldpunt ‘Punt Uit’ opgericht, waar consumenten online kunnen melden waar smeergeld werd geeist. Er zijn duizenden meldingen. De publieke opinie begint meer druk uit te oefenen op de regering. Zoals nu met de ‘Lijst- Lagarde’. Deze lijst, waarop de namen van 2000 Grieken staan die geld op een Zwitserse bankrekening hebben, werd al in 2010 aan de Griekse regering overhandigd- met de bedoeling deze rijken te belasten- iets wat nooit gebeurde. De lijst werd  als een hete kastanje van de ene regering naar de andere doorgeschoven.  Zaterdag werd  hij gepubliceerd in het tijdschrift Hot Doc. Uitgever Vaxevanis werd gearresteerd en zal deze week terecht staan vanwege schending van privacy. Als hij schuldig verklaard wordt zal hij 3 jaar gevangenisstraf krijgen.” In plaats van de belastingontduiker worden de waarheid, en de vrijheid van de pers gearresteerd”, zegt Vaxevanis.

 “Er zijn al zoveel schandalen ongestraft gebleven”, vindt ook mijn klant, die een olijfboom wil kopen. “Het wordt tijd dat er mensen aan de schandpaal genageld worden”. Hoeveel kost de boom, vraagt hij dan, en haast zich te zeggen dat hij geen bonnetje nodig heeft.

Dure staatsshow voor Merkel

Hutjemutje in het treintje, dat van Piraeus naar de buitenwijken van Athene gaat, slingeren we synchroon heen en weer. Eerst deinen we allemaal iets naar links, dan naar rechts. Het gezelschap aan de andere kant van het gangpad is druk in gesprek. “Ik zou willen schreeuwen!”, zegt de potige dame luid.” ”Waarom zo een dure staatsshow voor Merkel’s komst? Wat was de bedoeling ervan haar de beveiliging te geven van een erepersoon, terwijl ze het land op de knieen bracht? Schande aan onze regering!” Ze omklemt het tasje op haar schoot. “In drie jaar tijd is er niets bereikt om het land uit deze situatie te helpen. We zijn in een onmogelijke positie gebracht. Als het land de euro verlaat zal het vreselijk lijden, zegt men. Maar het lijdt nu toch al vreselijk?” Ze plant haar nagels dieper in het kunstleren tasje. “Het land is al tijden bankroet”, besluit ze.

 “Het was een kostbare actie”, vindt ook de keurig geklede man die tegenover haar zit. “Zestig bussen vol M.E.’ers waren er aanwezig. En dat terwijl we met Merkels bezuinigingspolitiek steeds verder de recessie ingeduwd worden. De nationale schulden worden alleen maar groter: het tekort ging van 118% van het BNP naar 160%.” De man buigt zich iets naar de vrouw toe, zegt: “Zestig jaar geleden hadden we een militaire bezetting, nu een economische.” De potige dame knikt.

 Mensen dringen op het gangpad. Kathy, die naast mij zit zucht. ”Het zal een moeilijke winter worden voor mij en alle astmapatienten”, zegt ze, in haar tas grabbelend naar haar medicijn. “Al dat stoken op hout is funest voor ons: de lucht wordt er veel meer door vervuild.” Ze is Amerikaanse, getrouwd met een Griekse man. Ze geeft les aan scholieren en studenten in haar moederstaal. Haar prijzen liet ze zakken tot 10 euro per les. Nu het loon van haar man gehalveerd is zal ze zelf ook op hout moeten stoken. Vorig jaar werd door velen al uitgeweken naar alternatieven zoals hout, gas, of elektrische kacheltjes om de huizen te verwarmen, toen de stookolieprijzen met 35% stegen. Afgelopen vrijdag gaf het parlement een goedkeuring voor een speciale consumptiebelasting op stookolie: 350 euro op 1000 liter. Dit om de overheidsinkomsten te vergroten.

 Het gangpad van het treintje stroomt weer leeg. Een nieuw viertal heeft plaatsgenomen. De persoon bij het raampje gaat bijna geheel schuil achter zijn krant, waarop ‘Men kookt voor ons, met bedorven voedsel’ staat. Voortaan mogen etenswaren waarvan de houdbaarheidsdatum verstreken is voor een derde van de prijs worden aangeboden in supermarkten.

 Donderdag zal de regering het nieuwe pakket maatregelen presenteren. Samaras beloofde dat dit echt de laatste keer is dat er nieuwe bezuinigingsmaatregelen worden genomen. Dezelfde uitspraak deed hij afgelopen zomer, vlak voor de verkiezingen. Naast ons wordt nu gediscusseerd over de gouden zaken die de supermarkten zullen doen, in het Griekenland van de crisis. Ik sluit mijn ogen en luister naar de kadans van de trein, van de discussie, van de maatregelen. De trein komt tot stilstand. We stappen uit.