De Russen komen!

“Russen?” vragen bijna al mijn Nederlandse en Griekse bekenden, als ik vertel dat Vassilis zijn eerste zeilreis geboekt heeft met Russische klanten. Het is zijn eerste week als zeilinstructeur aan de Griekse afdeling van het Engelse trainingcentrum RYA, waar hij de afgelopen winter zelf een opleiding deed. De school werd vorig jaar opgezet en blijkt nu al een succes, mede door de steeds strenger wordende regels voor de plezier-zeevaart.

 Iedereen hoopt het beste voor Vassilis, maar lijkt er weinig vertrouwen in te hebben. De vooroordelen blijken-zoals zo vaak- ongegrond: de Russen zijn een geweldig team, werken een week lang hard aan praktijk en theorielessen en krijgen allen hun diploma aan het einde van de week.

 In de havens van de Saronische golf wemelt het van de watersporters. Vassilis ontmoet Nederlanders, Zweden een enkele Griek, maar overwegend Russische watersporters. Griekenland trekt steeds meer toeristen aan uit Oost Europa. In 2012 bezochten 900.000 Russen het land en voor 2013 wordt een stijging van 30% verwacht. Dit zou een goede impuls voor de economie zijn, want Russen blijven langer en spenderen meer dan de gemiddelde toerist. Ook de boekingen vanuit Europa laten een stijgende lijn zien: boekingen uit Duitsland en Engeland stegen respectievelijk met 15% en 20%.

De belangrijkste reden voor de daling in de toeristische sector sinds 2009 waren de gewelddadige straatprotesten en de beelden die daarvan in de buitenlandse media werden getoond. Vorig jaar kwam het toeristische seizoen laat op gang door de verkiezingen in juni, waardoor ook de vroege boekingen een gemiste kans werden. Mede door de daling in prijzen liggen de verwachtingen voor 2013 hooggespannen. Een op de vijf werkende Grieken is werkzaam in de toeristische branche. Het binnenlandse toerisme stelt weinig meer voor: een groot deel van de Grieken heeeft geen geld voor vakantie.

Het bezoek van Russische toeristen heeft meer aangename gevolgen voor de Griekse economie. Zeven procent van de Russen die het land aandoen zijn geinteresseerd in het kopen van een vakantiehuis meldt de Helleens-Russische Kamer van Koophandel. Dat betekent jaarlijks 31.000 transacties. Russische investeringen in Noord Griekenland, en vooral op het schiereiland Halkidiki, geven wat lucht aan de regio die zwaar lijdt onder de economische crisis. De investeringen varieren van luxevilla’s, hotels, havens en energie- infrastructuur. Sinds 2008 zijn acht hotels op Halkidiki overgenomen door Russische belangen en Grieks-Russische ondernemingen. ”Russen zijn harde onderhandelaars”, zegt Grigoris Tassios, voorzitter van Halkidiki’s Hotel Vereniging, “ ze dingen 30% van alle prijzen af, nu ze weten dat wij in het nauw zitten.” 

Een voorbeeld van de Russische belangstelling is het idyllisch schiereilandje Zepko, met prachtige stranden, azuurblauw water en pijnbossen en een ongerepte natuur, aan de oostkant van Halkidiki.  Toen de eigenaren –allen gepensioneerde militairen- een koper zochten dienden twee Russische bedrijven zich aan. In een tijd dat de geldstroom in Griekenland opgedroogd was, boden de bedrijven bedragen van rond de 200 miljoen euro. Beide bedrijven willen een luxe vakantieoord van het eilandje maken.

Grigoris Tassios denkt dat de Orthodoxe religie, de berg Athos, de nabijheid van de stad Thessaloniki, de historische banden tussen de twee landen en de lange aanwezigheid van Pontische Grieken in Rusland,  bijdragen aan deze trend van Russische investeringen. De berg Athos, met de vele Orthodoxe kloosters, mag alleen door mannen betreden  worden. Het is een van de belangrijkste bedevaartsoorden voor het orthodoxe christendom en voor Russen een mega-attractie.

Russen hebben nog steeds oog voor de mooie kanten van Griekenland.

"Christos anesti!"

 Kerkklokken beieren plechtig in monotone klanken van rouw. Het is de donderdag voor Pasen. Op het Syndagmaplein wemelt het van de zwarte T-shirts, met de naam van de neoNazi partij in grote letters op de rug: Chryssi Avgi. Partijleden helpen bedrijvig met het uitdelen van zakken aardappels, paasbroden en geverfde eieren. De indentiteit van de afnemers wordt streng gecontroleerd, want alleen Grieken mogen eten uit de hand van de Chryssi Avgi. Het duurt niet lang. Zodra de burgemeester lucht krijgt van de voedseluitdeling stuurt hij politie erop af. Met behulp van traangas wordt de racistische actie verdreven. De voedseluitdeling wordt door velen afgekeurd: De partij gebruikt het Paasfeest voor propagandadoeleinden. en deze actie tijdens een christelijk feest is niet in de geest van Christus. Christus zegt je naasten te helpen. Buitenlanders zijn daarbij inbegrepen. De actie van de burgemeester wordt geprezen: Eindelijk iemand die opstaat tegen fascisten. Een overwinning voor de democratie. Alleen Tsipras, partijleider van het linkse Syriza, haast zich de actie van de burgemeester af te doen als publiciteitszoekerij die toch niets veranderd te noemen.

 Het klokkengelui stemt droevig op Goede vrijdag. Urenlange kerkdiensten, waarin de begrafenis van Jezus herdacht wordt, worden in de Orthodoxe kerk gehouden. Symbolisch wordt een Christusicoon van het kruis gehaald, en op een met bloemen versierde draagbaar – de epitaaf- gelegd. Het is al donker als de priester, gevolgd door de dragers met de epitaaf, de kerk verlaat om een ronde door de straten te maken. Een stoet mensen met brandende kaarsen volgt. In alle dorpen van Griekenland en in iedere stadsbuurt klinkt de lof en treurzang, die het lijden en sterven van Christus bezingt. Ook over het Syndagmaplein trekt een stoet. Hierin lopen nogal wat politieke figuren mee, bewaakt door politie. ”Jullie hebben het Griekse volk gekruisigd!”, schreeuwt een groepje mensen hen luidkeels toe. “Het volk lijdt door jullie besluiten en de handtekeningen die jullie gezet hebben! Jullie hebben ons gekruisigd!”

  De kerkklokken zwijgen vandaag tot aan de opstandingsdienst, die om 11 uur in de avond begint. Jong en oud komt deze dienst bijwonen. Even voor twaalven worden de lichten in de kerk gedoofd, waarna de opstanding gevierd wordt. De kerkklokken jubelen nu en overal roepen Grieken elkaar toe: “Christus is opgestaan”, wat wordt beantwoord met “waarlijk Hij is opgestaan.”   De minister president, Antonis Samaras houdt een paastoespraak. “Moge iedereen het kaarsje in zijn hart brandend houden, dat de hoop op een wederopbouw van ons land en het optimisme voor de toekomst van het Griekse volk symboliseert,”zegt hij.

 Vanuit heel Europa klinken hoopvolle berichten over de Griekse economie. De Europese Commissie verwacht dat de situatie eind 2013 zal verbeteren. Het Griekse volk, dat soortgelijke berichten al jaren van zijn politici hoort, heeft er weinig vertrouwen in. Volgens een onderzoek van het dagblad Vima denkt 34% dat de economie geen herstel zal doormaken. 31% van de ondervraagden gelooft daar wel in, maar denkt dat het pas na 2020 zal plaats vinden.

“Griekenland zou de crisis al voorbij zijn als ze in 2010  bankroet gegaan was en uit de eurozone gestapt ”, zegt Hans Werner Sinn, Duitse econoom en voorzitter van het economisch onderzoeksinstituut Ifo. Volgens Sinn zou Griekenland voor een groot deel bevrijd zijn van haar schuldenlast. Het land zou met een gedevalueerde eigen munt ,de drachme, zijn concurrentiepositie verbeterd hebben. “Zolang we de huidige politiek voortzetten, worden de stenen die naar ons geworpen worden alleen maar groter”, verklaart Sinn in een interview met die Welt.

Bloedaardbeien

“Het is verschrikkelijk!” zegt mijn stokoude buurvrouw. Met haar ene hand leunt ze op haar wandelstok, met haar andere hand houdt ze zich vast aan de lantaarnpaal. Ze heeft slechts drie klassen van de basisschool afgerond, maar weet altijd haarfijn wat er gaande is. In het nieuws heeft ze gezien dat in het aardbeiendorp Manolada de voormannen van het fruitbedrijf Vangelatos AE geschoten hebben op illegale immigranten, die op de kwekerij werken.

 De arbeiders waren al zes maanden niet uitbetaald. Toen de voormannen aan de 200 plukkers aankondigden dat er geen geld was en dat er andere plukkers is dienst genomen zouden worden werden ze onrustig. Minstens een van de voormannen opende vuur en 30 van de plukkers raakten gewond. ”Toen ik op tv die mannen op de grond zag liggen, moest ik denken aan onze eigen mannen die in Duitsland en Belgie gingen werken, vlak na de tweede wereldoorlog. Zijn we soms vergeten dat onze mannen in dezelfde positie zaten?” vraagt mijn buurvrouw zich af. Een schande vindt ze het.  En dan de verschrikkelijke leefomstandigheden van al deze arbeiders: ze wonen in zelfgebouwde hutjes van pallets en karton en hebben geen toegang tot drinkwater.

 De zaak speelde al veel langer: Al in 2008 vond een staking plaats van illegale aardbeienplukkers- Pakistanen, Bengalen, Albanezen- die niet uitbetaald waren. In 2011 trokken twee journalisten van het dagblad To Vima naar het aardbeiendorp, om de mensonterende toestand van de illegale immigranten te belichten. Toen de aardbeienboeren hier lucht van kregen werden hun camera’s afgepakt en werden de journalisten aangevallen. Beiden raakten gewond. Ook de voorzitter van de Pakistaanse gemeenschap in Griekenland sloeg alarm. In een reportage over het uitbuiten van illegale migranten, verklaarde hij dat fascisten fungeren als beschermers van de aardbeienboeren die illegale arbeiders niet uit betalen. De reportage werd gepubliceerd door de Britse krant the Guardian, maar Griekse nieuwszenders weigerden deze uit te zenden.

 Opmerkelijk is dat er nooit onderzoek gedaan is door de autoriteiten. Nu de aardbeienkwekerij in Manolada wereldnieuws werd, haast de regering zich het voorval te veroordelen als ‘schandalig’ en ‘totaal niet volgens de Griekse mentaliteit.’ En dat is het inderdaad niet, gezien de vele affiches die circuleren met een oproep de aardbeien van Manolada te boycotten,omdat de regering de moordenaars beschermt, die handelen met de hulp van neo-Nazi partij, de Gouden Dageraad. Een Nederlandse vrouw, die al jaren tussen de olijf-, en sinaasappelgaarden van het agrarische gebied Lakonia woont, denkt ook niet dat dit de Griekse mentaliteit is: “ Soms duurt het even voor de plukkers uitbetaald worden, maar wanneer erom gevraagd wordt, komt het geld er. Dat is een erezaak, net als het zorgen voor eten, kleding, medicijnen en ziekenhuisbezoek voor de arbeiders- legaal of illegaal.”

 Tenslotte hebben Grieken door de eeuwen heen zelf over de hele wereld als immigrant gewerkt. Zoals Vassilis opa, die als 12jarig kind op de boot naar Amerika gezet werd, laat in de negentiende eeuw. Toen hij vijfentwintig jaar later terugkwam, kocht hij het huis waarin wij nu wonen, en een kafeneion om brood op de plank te brengen. ”En nu zwermen al onze jonge mensen weer uit over de hele aardbol”, zegt mijn buurvrouw. ”Gelijk hebben ze”, vindt ze, “als ze hier geen droog kunnen verdienen.” En dan stiefelt ze weer verder, leunend op haar wandelstok.

Wereldwijd wordt 'rode goud' geprezen.

Sinds een paar jaar woont hij in Griekenland. Hij vertelt over zijn ervaring met leden van de Nazistische partij, de  Chrisi Avgi. (Gouden Dageraad): “Toen een groep in dreigend zwart geklede figuren ons tegemoetkwamen, zei mijn vriend dat ik ze niet moest aankijken. We liepen hen voorbij, de andere kant opkijkend, maar sindsdien heeft me een gevoel van onveiligheid bekropen, wanneer ik door het centrum van Athene loop.” Hij is duidelijk geintimideerd. Soortgelijke verhalen hoor ik van mijn gekleurde vriendinnen, die afkomstig zijn uit Zuid Amerika. Zij lopen liever een blokje om wanneer zij een groep van  Chrisi Avgi zien aankomen. Vaak zijn zij herkenbaar aan hun zwarte kleding, al of niet met de naam van de partij op hun rug. De voorvallen waarbij leden van de partij betrokken zijn komen verontrustend vaak voorbij in het nieuws. De afgelopen week weigerde een buschauffeur in Thessaloniki twee kleurlingen in zijn bus mee te laten reizen. Toen de overige passagiers hem hierop aanspraken gaf hij volmondig toe een Gouden Dagerader te zijn. ”Heeft daar iemand problemen mee?” vroeg hij uitdagend. De passagiers hadden daar duidelijk moeite mee en de zaak kwam bij de officier van justitie, die om een onderzoek vroeg. De zaak zal behandeld worden door 11 proDeoadvocaten, allen lid van het Commite  voor een Nazivrij Thessaloniki. Leden van de partij vallen ook regelmatig ziekenhuizen binnen, zoals de afgelopen week in Tripolis. Zij controleren daar of de buitenlandse verpleegsters, die door de familie van de zieke wordt ingehuurd, een verblijfsvergunning hebben. De groeiende partij,  die wordt beschuldigd van antisemitisme en deelname aan aanvallen op buitenlanders, homoseksuelen en communisten, heeft 18 zetels in het parlement. Onderzoekers zeggen dat de crisis een stijging van extremistische partijen aanwakkert, zoals de Chrisi Avgi in Griekenland. Steeds meer stemmen gaan op om de partij te verbieden. Niels Muiznieks, mensenrechtencommissaris van de raad van Europa, denkt dat deze mogelijkheid bestaat, gezien de reeks racistische incidenten waarbij leden van de partij betrokken waren. Positief nieuws komt van de boeren uit Krokos in het noordelijke Macedonie. “We hebben geen schulden en de export loopt goed,” zegt Nikolaos Patsiouras. Hij is voorzitter van 1000 lokale kwekers van ‘het rode goud’, zoals hij de kostbaarste specerij ter wereld noemt: saffraan. Saffraan kwekers in Krokos produceren 1,5 tot 2 ton saffraan per jaar, met een waarde van 2000 euro per kilo. De boeren exporteren de delicate stampers van de saffraankrokus naar Amerika, Frankrijk, Canada en Australie. Met een wereldwijde productie van 200 ton is het Griekse aandeel in de markt relatief klein. Maar de crisis zou daarin een verandering kunnen brengen: jonge mensen en voormalige boeren keren terug naar Krokos. “Er zijn nu weer net zoveel saffraan boeren als 10 jaar geleden, toen de productie op 6 ton per jaar lag”, vertelt Patsiouras die zelf Crocus sativus kweekt.  In het zwartst van de crisis floreert de nazi-partij als een onwelriekende zwam. Voor teruggekeerde saffraankwekers gaat de donkere crisisnevel over in gouden zonnestralen van de dageraad. Topkoks  wereldwijd prijzen de Griekse saffraan.

Samen vliegeren bij veel tegenwind

Maandag. Terwijl heel Europa in rep en roer is over de ontwikkelingen van de banken op Cyprus, dansen vliegers vrolijk aan de strakblauwe hemel. Kranten komen vandaag niet uit, en ook op televisie wordt nauwelijks aandacht besteed aan het thema van de spaarheffingen, dat de hele Eurozone in gevaar lijkt te brengen.

 Het is een nationale feestdag, deze eerste dag van de ‘Sarakosti’, de veertig dagen-tijd. Vandaag maken Griekse huisvrouwen hun pannen schoon van dierlijke vetten. De komende tijd zal het lichaam gereinigd worden door te vasten, wat volgens Grieks orthodoxe traditie gepaard gaat met bezinning door gebed en kerkgang.

 Veel Grieken zullen al hebben moeten vasten om op deze dag de feesttafel te kunnen bereiden, gezien de cijfers van een nieuw onderzoek van de Harokopio Universiteit. Hieruit blijkt dat 44% van de Grieken moeite heeft de koelkast te vullen. De verkoop van vlees is met ruim 63% gedaald, die van verse vis met 60%, en de verkoop van alcoholische dranken en zoetwaren met ruim 50%. Maar het is de tegenwind die een vlieger doet opstijgen en het zal de meeste Grieken dan ook lukken om deze feestdag te vieren. Het is haast ondenkbaar deze traditie niet in ere te houden.

 Dit jaar staat de vastentijd voor velen in een heel ander daglicht. De afgelopen week viel een leerling op een basisschool flauw, voor de ogen van zijn klasgenoten. Hij bleek twee dagen niets te hebben gegeten. Zijn ouders hadden een goed inkomen tot de crisis uitbrak.

 Dinsdag. Alle kranten, de sociale media en de gesprekken staan bol van berichten over het voorstel van de Eurogroep om taks te heffen op deposito’s bij banken op Cyprus. “Degenen die dit plan gesmeed hebben, om direct van de rekeningen van burgers te innen, plegen niet alleen ‘een overval op klaarlichte dag’, maar zijn ook politiek totaal onbekwaam. Misschien dat uiteindelijk de gewone man zich zal verzetten tegen het financiele systeem. Dit zou de vonk kunnen zijn”, reageert iemand. “ Chaos in Europa, en bedenk dat de Europese Unie de nobelprijs voor de vrede won”, schrijft iemand anders. Maar de vlieger van de omstreden heffing op bankdeposito’s lijkt uiteindelijk niet op te gaan: het parlement van Cyprus stemt tegen.

 Veel ophef is er ook over een speler van het AEK voetbalteam, die de typische Hitlergroet gaf aan de toeschouwers. De speler krijgt de wind van voren van zijn fans, die deze actie onvergefelijk vinden. De speler krijgt een levenslange ban, en zal niet meer in Griekse nationale voetbalteams mogen spelen. De partijleider van de nazistische partij ‘Gouden Dagenraad,’ die deze groet ook hanteert, sprak zich de afgelopen week uit tegen het schoolgaan van kinderen van immigranten, samen met Griekse kinderen. “Wat doen deze kinderen op Griekse scholen?”, vroeg hij. “Het is onacceptabel! Zij moeten les krijgen in een ander klaslokaal!”  Maar als we alle minderheden aparte lokalen zullen geven, zal het onderwijs onbetaalbaar worden. Veel beter is het alle kinderen samen te leren vliegeren bij veel tegenwind. Vliegers stijgen dan tot ongekende hoogten.