"Bomen sterven staande"

Mijn schoonmoeder is bezig met een monnikenklus. Binnenkomend in haar keuken waan ik mij in een ander tijdperk. Honderden jaren geleden. Op  een tafel rolt zij het pastadeeg uit met een bezemsteel tot een flinterdunne lap. Daarna neemt ze haar vlijmscherpe mesje op en snijdt de lap in minuscule vierkantjes. Deze vierkantjes, die chilopittes genoemd worden (een pastasoort) laat ze eerst dagen drogen.  Daarna bakt zij ze nog even af in de oven.  Deze kleine gebogen vrouw is bijna 85, en kookt nog dagelijks voor 6 personen, past op haar kleinzoon als zijn ouders op zakenreis zijn. Ze heeft nooit buitenshuis gewerkt, maar is altijd een hoeksteen van de samenleving geweest. In de oorlog breide ze sokken voor soldaten, daarna zorgde ze voor haar oma, moeder, kinderen en kleinkinderen. Nog altijd staat ze om 6 uur op.

Mijn klant Lena, die zelf advocaat is,  heeft ook zo’n moeder. De familie heeft een kleine kokerij- het mag volgens Lena geen taverna heten. Deze  wordt gerund door haar zus en haar gezin. Lena doet, voor ze naar kantoor vertrekt, alle inkopen. Haar oude moeder van 83 werkt  dagelijks mee in de keuken. Niemand kijkt hiervan op, het is heel gewoon. De drukkerij naast onze winkel is al jaren overgenomen door zoon Nikos. Vader Konstantinos ,nu 73, is er nog dagelijks te vinden. Hij houdt zo ook ‘zijn’ klanten aan. Als het druk is werkt hij gewoon mee. Tegenover de winkel zit een paraplu en parasolwinkeltje. Je kunt daar ook je gehavende paraplu laten oplappen. Vader Panajiotis, al jaren met pensioen, komt nog dagelijks een paar uur klussen. Als het regent werkt hij full-time mee. 

Het is schrijnend dat veel van de zelfmoorden- die nu bijna dagelijks plaatsvinden- oudere mensen betreft. Ze laten brieven achter waarin ze schrijven dat ze hun kinderen niet tot last willen zijn. Ook mijn schoonmoeder spreekt deze angst uit, met haar mouw wat meel uit haar gezicht vegend: “Ik heb mijn hele leven voor anderen gezorgd, en het ergste wat me zou kunnen gebeuren is dat ik een last zou worden.” In de media klinken oproepen niet nog meer levens te offeren. 

“Het blijft onvoorstelbaar”, mijmer ik, en  denk aan de mythologische zelfmoord van Egeus, die wachtte  op de terugkomst van zijn zoon . Thisseus zou het gevecht met de Minotaurus  aangaan. Als hij zou overwinnen zou het schip terugkeren met witte zeilen. Thisseus overwon, maar vergat de zwarte zeilen te vervangen voor witte, en vader Egeus stortte zich in zee. In de geschiedenis is er de heroische zelfmoord van een groep vrouwen en kinderen. Begin negentiende eeuw sprongen zij- met de Turken op de hielen- bij het dorpje Zalongos van een hoge rots het ravijn in. Ze deden dit dansend en zingend. Hun lied, een vrijheidslied, wordt nog steeds op alle basisscholen gezongen. Mijn schoonmoeder schrikt me op uit mijn gemijmer. “Ta dendra pethenoun orthia”,zegt ze met een knipoog. De bomen sterven staande. Gelukkig heeft zij nog veel plezier in de kleine dingen, zoals chilopittes maken.