"Liever echt Grieks bier"

Met een groepje vrienden zitten we aan tafel. We kunnen het niet laten er even bij stil te staan dat we altijd nog meer op ons bord hebben dan alleen ‘ons dagelijks brood’. We hebben allemaal te maken met werkeloosheid, dakloosheid en financiele problemen in eigen, of naaste omgeving.

 “Je hebt er heel wat collega’s bijgekregen!”, zegt Angelos tegen Popi, jonge moeder van twee  krullenbolletjes. Zij is werkzaam bij de Piraeusbank, die alle dochterondernemingen in Griekenland van de Cypriotische banken onder haar hoede heeft genomen. “Nu maar zien hoelang dat goed kan gaan”, reageert Popi, “het personeel van de Cypriotische banken heeft hogere lonen dan wij, deze banken hadden altijd veel geld. Ik verwacht dat we binnen een paar maanden allemaal, zonder uitzondering, met 50% gekort gaan worden.” Popi, en alle medewerkers van de Piraeus bank, zijn de afgelopen jaren al flink gekort op hun loon.

 “Jij hebt altijd die deur naar Nederland !”, zegt ze, zich tot mij wendend, “als ik een achterdeurtje, een raampje of  slechts een luikje had, met uitzicht op een ander land, zou ik  vandaag nog met mijn kinderen  vertrekken!” Ik vertel dat het in Nederland ook steeds moeilijker wordt en dat ik een aantal werkeloze familieleden heb.

 Angelos, nippend aan zijn biertje, zegt ook liever te willen vertrekken. “Er zit geen vooruitgang in dit land, er gebeurt niets positiefs! Ik ben alweer maanden niet uitbetaald. Dat is vaker gebeurd, en ik verwacht dat ik mijn geld zal krijgen, maar hoe ik deze maanden overleef lijkt niemand te interesseren!” Samen met Angelos denkt 87% van de Griekse jongeren dat het de verkeerde kant opgaat met hun land. Angelos is werkzaam als informaticus bij een groot bedrijf en is druk aan het speuren naar een baan in Engeland, Nederland of Zweden. Hij heeft al diverse sollicitaties lopen, maar hij heeft geen haast: Hij vertrekt alleen als hij iets goeds vind.

 “Er gebeuren ook goede dingen,” denkt Thomas, “Kijk naar de Athener Brouwerij, die steeds meer grondstoffen van Griekse bodem gebruikt. Het bedrijf zal dit jaar de hele gerstproductie van 2100 boeren gebruiken voor de bierproductie.( Amstel, Amstel Pils, Amstel Bock, Heineken, ALFA, Fischer, Bios) Dat betekent twee keer zoveel als in 2012.” De Athener Brouwerij heeft in samenwerking met Griekse Instituten, de Agrarische Universiteit en Griekse wetenschappers , hoogwaardige graansoorten ontwikkeld die in de bieren verwerkt worden.” We moeten weer afhankelijk worden van eigen land en van eigen bronnen, dus dit is een stap in de goede richting,” denkt Thomas.

 “Toch heb ik liever echt Grieks bier zoals Virginia. De winsten van de Athener brouwerij stromen toch voornamelijk het land uit, naar Amstel en Heineken,”  vindt Angelos. Terwijl wij verder keuvelen zijn de controleurs van de trojka in onderhandeling met de regering, om een oplossing voor de begroting te vinden, die nog steeds teveel op gatenkaas lijkt. Nieuwe maatregelen-ontslagen en belastingen- hangen ons boven het hoofd. “Ik ben benieuwd wie van ons hier volgend jaar nog is, bij ons jaarlijkse etentje”, zegt Angelos, spelend met zijn Virginia bierflesje.

Chaos in de stad.

Het sneeuwt bloesemblaadjes uit de citrusbomen, die langs de straten van Piraeus staan. De zware bloesemgeur wordt versterkt door de lentetemperaturen. In een van de hoofdstraten vindt een chaotisch tafereel plaats. De weg is halverwege afgezet met rode linten. De vuilniswagen, die een uitweg probeert te vinden in een van de smalle zijstraatjes, kan de bocht niet nemen: een auto staat juist in de bocht geparkeerd. De vuilniswagen-chauffeur neemt, samen met nog wat mannen, het heft in handen en ze tillen de auto opzij. Een paar lange, blonde mensen kijken verbaasd toe hoe het autootje wordt opgelicht. ”Gaat die bom nog af?” roept een oude dame ongeduldig richting nerveus rondrennende agenten. Blijkbaar staat ze hier al even. Maar de agenten zijn te druk, in hun poging voorbijgangers te weren uit het door hen afgezette gebied, rond de bank van Cyprus.

 Tot hun ergernis zijn inwoners van Piraeus weinig onder de indruk van de bommelding bij de bank, en vervolgen hun weg alsof het om een 1 aprilgrap gaat. Opmerkelijk, vooral omdat de afgelopen week nog een bom explodeerde bij het huis van de scheepsmagnaat Nikos Tsakos, na een telefonische melding. Maar de bom in de bank van Cyprus explodeert niet, het blijkt vals alarm. 

 Honderden ongeruste bankmedewerkers van de dochterondernemingen van de Cypriotische banken in Griekenland hielden een protest afgelopen donderdag, voor het gebouw van het ministerie van financien. Zij zijn bang hun banen te verliezen.

” Op de hele Griekse markt zal de situatie van Cyprus onmiddelijke effecten hebben,” zegt Vassilis Korkidis, voorzitter van de Griekse nationale handelsconfederatie. Minstens 1600 Griekse bedrijven- van scheepvaart en handel, tot toerisme- zullen lijden onder de situatie van Cyprus. De Griekse export naar Cyprus bedraagt jaarlijks een miljard euro en het land is Cyprus grootste handelspartner. Korkidis betitelt de deal van Cyprus met de Eurogroep als tragisch, omdat deze de markt en de economie tot een lange periode van recessie en schuld veroordeelt.

. Heel wat Grieken die de crisis de afgelopen jaren ontvluchtten trokken naar Cyprus. Zoals Andreas Sotiropoulos:”Ik kwam een jaar geleden op Cyprus en werk op de logistieke afdeling van een in- en exportbedrijf. Cyprus was tot voor kort een financieel centrum, er waren kansen en geld”, vertelt hij in een gesprek met het dagblad ‘Vima’. “Helaas staat nu alles op zijn kop. Bij het bedrijf waar ik werk, en bij duizenden andere bedrijven zijn geen contanten, terwijl alle betalingen momenteel uitsluitend in contanten plaatsvinden.” Ook Dimitris Daniel, nam in 2011 de stap en vertrok naar Cyprus. Hij kon in Griekenland alleen tijdelijk werk vinden en werd dan vaak niet uitbetaald. Op Cyprus vond hij meteen een baan in de horeca. Maar ook Dimitris is nu voor de tweede keer in een crisis beland.

 Leerlingen van het Lyceum in de stad Patras gaven de afgelopen week een gratis lesje ‘naastenhulp’ weg. Zij gaven hun 5-daagse schoolreisje op om een gymnasiumleerling, die een zware en dure operatie nodig heeft, financieel te kunnen steunen. Met hun aktie haalden ze alle kranten en werden een lichtend voorbeeld.

"Even heeft democratie betekenis"

Even puft ze uit op een bankje. Haar hele hebben en houwen zit in de zwarte sporttas, die aan haar voeten staat. In de nacht, vertelt ze, neemt ze buslijn 40. Ze slaapt dan totdat het eindstation bereikt is. Dan stapt ze uit en neemt de eerstvolgende bus, hetzelfde traject weer terug. Ze slaapt dan weer tot aan het eindstation. Daarom is ze zo moe, legt ze uit. Ze komt nu iedere week bij het piepkleine, Evangelische kerkje, gelegen aan een centraal plein in de stad, een maaltijd halen. En koffie. Ze wil nu eindelijk even zitten, want ze is zo ontzettend moe. Ze heeft geen idee dat de hele wereld zich gefocust heeft op de ontwikkelingen op Cyprus. Kranten leest ze niet, druk met haar eigen overlevingstocht.

 “Eindelijk heeft iemand laten zien dat je ook ‘nee’ kunt zeggen”, zegt de student met het blauwe brilletje, op een bankje verderop. “Maar is het ook een oplossing?,” vraagt de ander, plaatsnemend op een stapel boeken.” In ieder geval is in Spanje, Portugal en vooral hier, in Griekenland bewezen dat de IMF niet de oplossing is. Maar Cyprus  heeft tenminste zelf een keuze gemaakt, voor zover je het een keuze kunt noemen. De Griekse regering heeft nooit een plan B gehad. Ze hebben zelfs nooit onderhandeld. Het enige wat onze regering doet is ja-knikken richting Trojka”, reageert het brilletje fel. “De Cypriotische regering probeert te onderhandelen, en heeft gekeken welke mogelijkheden er waren. Zelfs Chrysostomos (de  aartsbisschop van Cyprus) haalt uit naar de Griekse regering, en zegt dat zij ook eens haar poot dwars moet zetten in het hele ‘Trojka gebeuren’, en eindelijk moet gaan boren in de Egeische zee, zodat we op eigen benen kunnen staan. Dat daar olie zit weten we allang, maar onze regering is bang voor Turkije, die ook aanspraak op de oliebron maakt. Maar je ziet: er bestaat altijd een plan B.”

 Alkinoo Johannidis, zanger,  omschijft waarom Grieken met zoveel bewondering naar hun broeders op Cyprus kijken:  “Het ‘nee’ van het Cypriotische parlement is belangrijker dan velen vermoeden. Zelfs wanneer het Parlement daarna terugkeert naar de Trojka en voor hen op de knieen valt. Want al was het maar een moment, even leek het erop dat de democratie betekenis had. Een betekenis die decennialang was vergeten. Het leek alsof de vertegenwoordigers van het volk werkelijk vertegenwoordigers waren. Dit moment is vastgelegd, een precedent scheppend, hoe het verder ook zal lopen.”  

 Leden van de ‘Spitha’ beweging demonstreerden afgelopen maandag, tijdens de parade van de nationale Onafhankelijkheidsdag op het Syndagmaplein. Ze riepen leuzen om Cyprus te steunen, deelden flyers uit met anti-regerings uitspraken, zoals het verwijt ‘het land te onderwerpen aan de wens van de Duitsers.’ Enkele vrouwen, gehuld in de nationale tweekleur, verweten M.E.ers  ‘leden van de nieuwe Junta ,die ons nu regeert’, te verdedigen. Het plein werd bewaakt door 4000 leden van verschillende militaire eenheden, uit angst voor onrusten. De studenten staan op van hun bankje, nog steeds druk in discussie. De dakloze vrouw op het andere bankje is in diepe slaap.

Goed nieuws vs slecht nieuws

Ze neust rond in mijn winkel, zorgvuldig uitkiezend uit de spulletjes die ik voor een habbekrats verkoop. Ze is zo een statige, grijze dame." Kom je uit Duitsland," vraagt ze dan. Nee, ik kom uit Nederland." Nederland," mijmert ze, en haar gezicht vult zich met fijne lachrimpeltjes als ze vertelt over haar reis naar Amsterdam en Katwijk aan zee. Ik zie mooie herinneringen voorbijtrekken op haar netvlies.

 In de badplaats was ze een boekhandel binnengegaan. De boeken waren te duur geweest om ze aan te schaffen.  De lonen in Griekenland lagen in die tijd laag, maar alles was toen ook goedkoper. Ze was aan de praat geraakt met de Katwijkse boekhandelaar, toen hij hoorde dat ze uit Griekenland kwam. Hij was even in de kelder verdwenen en weer bovengekomen met een album over Hollandse schilders. Zij kreeg het cadeau en ze heeft het nog steeds.

 Het was nog in de tijd van de drachme, vertelt ze, want met de komst van de euro werd alles ineens duurder in Griekenland. In die tijd was ze werkzaam bij de Griekse nationale bank. De wisseling van de munteenheid is vreselijk uitgebuit toen, allerlei dingen werden  3,5 maal zo duur. Hierover las ze onlangs een prijsvergelijking: in 1999 lag het basisloon omgerekend op 498 euro, 1 liter benzine 0,52 euro, 1 liter stookolie 0,18 euro en een kaasbroodje 0,29 euro. In 2012 waren lag het basisloon op 480 euro en waren de prijzen respectievelijk: 1,70, 1,40 en 1,50 euro.  Maar nu het gesprek op de financiele crisis komt zegt de dame hierover beslist niet te willen praten. Want het kan wel zijn dat haar landgenoten lui en corrupt zijn, maar wat is er dan aan de hand in Ierland, Portugal en Spanje? Het zou een wat simplistische oplossing zijn om dit als oorzaak van de huidige crisis aan te dragen. De werkelijke oorzaak ligt dieper. Maar nogmaals:  ze praat hier liever niet over.

 Mijn volgende klant wil dat juist wel. Ze is furieus! Ze heeft een transportbedrijf en de zaken gaan slecht. Ze zou het bedrijf liever sluiten, maar de staat is haar een bedrag van 80.000 euro schuldig aan teruggave van BTW. Dit betekent dat zij zelf ook haar schulden niet kan afbetalen, want geld moet rollen. Maar alles verloopt volgens plan, denkt ze. De agrarische bank heeft de boeren eerst hun machines afgenomen, en toen ze niet meer konden werken, hun land. Als ze in de zomer in haar dorp aan zee komt is daar geen Griek meer te bekennen. Alle grond is opgekocht door Engelsen, Duitsers en Nederlanders die daar een zomerhuis gezet hebben. En zo zal het met het hele land gaan, denkt ze.

 Gezamenlijk  hebben 11 multinationals (Friesland Campina Hellas, Heineken Hellas, Nestle Hellas, Unilever Hellas, Bic Violex, Henkel, Philip Morris, Barilla Hellas e.a.) een ontmoeting met de regering gehad, en beloven flink te gaan investeren in Griekenland.  Goed nieuws, zegt de regering. De multinationals hebben wel een voorwaarde gesteld: het minimumloon moet verder omlaag naar 300 euro. Slecht nieuws, zegt het volk.

Nederlandse bloemenwinkel in hartje Piraeus sluit haar deuren

Terwijl de experts van de Trojka weer met hun neus in de boeken zitten, om te controleren of de Griekse economie nog op zijn rails staat, blijven bijna alle voorbijgangers voor de etalage van onze bloemenwinkel staan. Soms staat er een groepje mensen te lezen wat er op het grote vel bruin pakpapier staat, waarop we de sluiting van de winkel aankondigen. Vaak ontstaat er een discussie tussen verder wildvreemde voorbijgangers. ’KLIENOUME’, heeft Vassilis er met grote letters op geschreven. ‘We sluiten’, met een bedankje aan alle klanten die ons de afgelopen 14 jaar gesteund hebben.

 Maar de reden van zoveel belangstelling op de stoep voor ‘de Nederlandse bloemenwinkel in het hart van Piraeus’, is de rest van de tekst: ‘We hebben besloten niet meer alleen te werken voor de belastingdienst, het pensioen en ziekenfonds en de rekeningen.’ Deze tekst blijkt veel Grieken uit het hart gegrepen en er wordt druk over gepraat. Velen hebben hetzelfde probleem:  verminderde inkomsten ,verhoogde uitgaven. Zelfs de posten die niet gestegen zijn, zoals de premies, zijn momenteel absoluut buiten proporties, nu de inkomsten zo sterk gedaald zijn.

 “Sluit je de winkel?” Hij kijkt om het hoekje van de winkeldeur naar binnen. Vier jaar geleden heeft hij zijn kledingzaakje, dat een eindje verderop zat, opgedoekt. “Ik ben nog steeds bezig met het afhandelen”, zegt hij. Hij laat een tas vol paperassen zien. Hij komt net bij de belastingdienst vandaan waar hij bij de sluiting van zijn winkel een schuld van 5000 euro had, die inmiddels is opgelopen tot 15.000 euro. Een vergelijkbaar verhaal is het met het ziekte en pensioenfonds. Al hoewel hij beetje bij beetje probeert af te betalen, blijven de bedragen oplopen, door de boetes die er op achterstallige betalingen liggen. Hij wil verder niet in detail treden, hij krijgt er iedere keer weer hoofdpijn van. Ik prijs mezelf gelukkig dat we de knoop doorgehakt hebben, nu we nergens schulden hebben.

 De hele week ben ik bezig met het afscheid nemen van klanten en met het aanhoren van de ervaringen van voorbijgangers. De meesten van hen geloven dat de regering , die de bezuinigingsmaatregelingen heeft toegepast, de grote schuldige is van al deze ellende. Dit werd ook zichtbaar tijdens demonstraties van tien duizenden werknemers, afgelopen woensdagmiddag, die massaal ‘Dieven!’ richting het Parlementsgebouw riepen.

 Maar terwijl in het Parlementsgebouw de partijleiders op het mes gaan over het al dan niet verlagen van het minimumloon, zijn er ook enkele lichtpuntjes. Zoals het Griekse bedrijf Sunlight, dat batterijen ontwerpt en produceert. Sunlight doet een investering van 20 miljoen in recyclinginstallatie voor lood in Kommotini. Tijdens een presentatie van Sunlight zegt een woordvoerder namens het bedrijf:  “Deze investering laat ons vertrouwen in de vooruitzichten van de Griekse economie  zien. We investeren in Griekenland en exporteren over de hele wereld om  van ‘made in Greece’  een merknaam te maken.” Buiten schijnt ook de Griekse zon weer, na de catastrofale regenbuien van afgelopen vrijdag, waarbij een jonge vrouw om het leven kwam. Het is lente en 18 graden.